Nederlandlingvaj   ĵurnal-artikoloj

tradukitaj en Esperanton
fare de Toon Witkam


fonto:
la Nederlanda ĵurnalo NRC
http://www.nrc.nl/nieuws/2016/04/27/waarom-de-spanjaarden-na-een-half-jaar-al-1615581
tradukis ĝin (el la Nederlanda en Esperanton) Toon Witkam

Kial la Hispanoj post duonjaro jam denove voĉdonu

Malsukcesinta formado. Obstina ĉefministro, dissplitiĝinta politika pejzaĝo kaj vana provo de la Nederlanda ‘formadisto’ Tjeenk Willink: registar-formado estis kondamnita malsukcesi.

NRC 27 aprilo 2016

 

Fare de nia korespondanto  Koen Greven  en Madrido


Hispanio troviĝas jam ekde 20 decembro 2015 en politika senelirejo. Ankaŭ fina raŭndo de interparoladoj kun reĝo Filipo VI, por en la fragmentita politika pejzaĝo ekhavi partiojn sur unu linio, malsukcesis. Finfina provo ankoraŭ formi maldekstran ministraron rompiĝis. Nun kiam ne estos nova registaro je 2 majo 2016, la Hispanoj devas la 26-an de junio denove iri al la urnoj. Kial la koalicio-formado ne sukcesis?

 

1.  Ĉefministro Rajoy ignoras novulojn

Ĉefministro Mariano Rajoy, pro sia rifuzo partopreni al la listgvidant-debato prepare al la elektoj de 20 decembro 2015, jam tuj okupis maloportunan pozicion. La gvidanto de la Partido Popular ne kredis en la fino de la du-partia sistemo. Li ne estis interesita en parola batalo kun gvidantoj de novaj partioj kiel Pablo Iglesias (Podemos) kaj Albert Rivera (Ciudadanos). La Partido Popular deputis sian numeron du: Soraya Sáenz de Santamaría.

Rekorda nombro de 9.2 milionoj da TV-spektantoj vidis la vizaĝojn de dividita politika pejzaĝo plene de malnovaj kaj novaj kontraŭdiroj. Rajoy volis nur sin mezuri kun sia rivalo socialisto Pedro Sánchez. Kvazaŭ la elektoj okazus kiel ĉiam ankoraŭ daŭre inter la PP[i] kaj la PSOE[ii]. Ĉi tiu debato pasis, laŭ Hispanaj normoj, eksterordinare akre. Sánchez tenis Rajoy-on respondeca por korupto en ties partio: "Vi ne estas deca viro." Reage al tio, la ĉefministro nomis sian rivalon "mizera". Ne iĝus ree bone inter la du.

 

2.  Hispanio estas politike dissplitiĝinta lando

Vespere de la voĉdon-tago iĝis subite klare, ke al la hegemonio de la Partido Popular kaj la PSOE venis abrupta fino. Podemos kaj Ciudadanos fariĝis signifa faktoro sen ke la malnovaj partioj estis forviŝataj. Tiel estiĝis kvar potencblokoj kaj konfuzaĵo de malgrandaj, plejparte naciismaj partioj.

La grandaj kvar provis ĉiuj aserti la venkon. La PP kiel la plej granda, la PSOE kiel la sociala alternativo, Podemos kiel radikala novulo kaj Ciudadanos kiel la vizaĝo de la honesta Hispano. Sed jam rapide evidentiĝis unu afero: nek sur la dekstra, nek sur la maldekstra flanko, eblis formi plimulton. Por solvi tiun preskaŭ neeblan enigmon, kunlaborado estis necesa.

 

3.  Rajoy iras sensukcese serĉadi subtenon por granda koalicio

Laŭ neskribita leĝo Rajoy, la ĉefo de la plej granda partio (124 seĝoj), estis la asignito por ekgvidi en la formado. En senemocia etoso li provis aliajn partiojn entuziasmigi por registaro en kiu li kiel ĉefministro povus resti. Rajoy pensis pri ‘granda koalicio’ de PP, PSOE kaj Ciudadanos. Laŭ Rajoy, Sánchez eĉ ne estus volinta paroli kun li. Kun Rivera nur intertraktado pri parlamenta apogo eblis. Rajoy instigis ke la Hispana reĝo Filipo VI rezignus sian rolon kiel komisiito por registar-formado.

 

4.  Al Sánchez, Rajoy eĉ ne donas manon

La ambicia Sánchez ja reagis al la invito de la reĝo, kaj jam vidis sin mem kiel la novan ĉefministron de Hispanio. Je helpo de Rajoy, li evidente ne bezonis kalkuli. La ĉefministro rifuzas eĉ – konscie aŭ ne – etenditan manon de Sánchez. Tio karakterizas do la interrilatojn. Sed kun naŭdek de la 350 seĝoj, Sánchez devis tiuokaze la partiojn Ciudadanos (40 seĝojn) kaj ankaŭ Podemos (69 seĝojn) iamaniere gajni al si. Tiuj du novaj naciaj partioj ĝuste estas grandaj rivaloj unu de la alia. Sánchez faris pakton kun Rivera, sed tiu estis kondamnita malsukcesi. Sánchez estis senŝanca ĉe du voĉdonadoj en kiuj li petis la parlamenton apogi lian registaron. Kun tio, fakte ĉiuj opcioj estis perditaj.

 

5.  La delogo de maldekstra politika pakto

La ĉef-sekretario de Podemos defiis Sánchez-on rompi kun Rivera, kaj kune kun li elekti por "registaro de la ŝanĝo." Iglesias, kiu komence ankoraŭ celis malaperigi la PSOE-on de Sánchez, estus nun subite la savanta anĝelo. Tro bela por esti vera. El la postuloj kiujn Iglesias metis surtablen, montriĝis ke tio estis nur ludo por la politika scenejo. Sánchez tute ne povus konsenti kun referendumo pri la sendependeco de Katalunio.

 

6.  Rajoy prezentis tro optimisman bildon de la ekonomio

Nova Hispana registaro estas devigata limigi la elspezojn. La ciferoj kiujn la registaro de Rajoy estis antaŭdirinta, montriĝis tro rozkoloraj. La Partido Popular estis elspezinta ĉirkaŭ dek miliardojn pli ol estis planita. Kun buĝet-deficito de 5,2 procentoj, Hispanio eĉ kuras ekster la kadenco en Eŭropo. Rajoy estis riproĉata pri trompo ĉe elektoj. La aliaj partioj rezistis eĉ pli kontraŭ la PP, ĉirkaŭigita de multnombraj aferoj de korupteco. Dua termino de Rajoy ŝajnas vere neebla.

 

7.  Ankaŭ la Nederlanda registarprepara komisiito Tjeenk Willink ne sukcesas

La Nederlanda ‘super-komisiito’ Herman Tjeenk Willink pasintmonate provizis la Hispanojn ankoraŭ eĉ per konsiloj. Sed pri poldera modelo kun neŭtrala peranto, la obstinaj politikistoj volis nenion scii.

 

8.  Finfina provo de Sánchez malsukcesas

La Hispana reĝo prenis ĉi-semajne ankoraŭ unufoje sian respondecon. La partiestroj ĉiuj kunvenis en la Palaco de la Zarzuela. La unuan de la du tagoj la reĝo ordonis al la gvidantoj de la malgrandaj partioj ne tro multe elspezi ĉe novaj elektoj. Sed subite estis marde[iii] ankoraŭ surpriza plano. La PSOE de Sánchez ŝajnis ĉe ĉefpunktoj preta interkonsentiĝi kun Podemos, IU kaj Compromís[iv] pri ŝanceliĝema aranĝo por maldekstra registaro. Sed restis tamen tro da obstakloj. Estis la lastaj konvulsioj en anticipe jam preskaŭ senŝanca intertraktad-procedo.

 

 

 

 Malsukcesinta formado   (RESUMO)

Ankaŭ lasta provo de reĝo Filipo VI, nomumi komisiiton por registar-formado, kondukas al nenio


La Hispanoj devas la 26-an de junio 2016 refoje al la urnoj. Fina provo de reĝo Filipo VI nomumi komisiiton, kiu devus formi registaron, hieraŭ[v] finiĝis senrezulte. Venontlunde[vi], eksvalidiĝas la limdato por la enoficiĝo de nova kabineto.


Hispanio troviĝas ekde la parlamentaj elektoj de 20 decembro 2015 en politika senelirejo. Unuafoje en pli ol kvardek jaroj, la politika pejzaĝo estas dissplitiĝinta kaj la hegemonio de la konservativa Partido Popular kaj la socialisma PSOE rompita. Novaj partioj kiel Podemos kaj Ciudadanos ĉesigis la sistemon ĉe kiu du partioj alternis unu la alian.


La Partido Popular de la Hispana ĉefministro Mariano Rajoy kun 124 el la 350 seĝoj, restis ja la plej granda partio, sed perdis la absolutan plimulton. Rajoy volis kun la PSOE (90 seĝoj) kaj Ciudadanos (40 seĝoj) formi grandan koalicion, sed renkontis ĉe tio reziston de la socialisma gvidanto Petro Sánchez. Provoj de Sánchez mem ekregi kun subteno de la liberala Ciudadanos, malsukcesis poste ankaŭ.


Dum la pasintaj monatoj estiĝis senelirejo, en kiu la diversaj partioj ne plu vidis elirvojon. Eksiĝinta ĉefministro Rajoy, kaŭze de diversaj skandaloj de korupteco ene de sia partio kaj la malbonaj ekonomiaj ciferoj, iĝis politike izolita. Alternativoj al maldekstrema registaro ne estis disponeblaj.


Hieraŭ[vii] ankoraŭ momenton ŝajnis, ke kombino de PSOE, Podemos, IU[viii] kaj kelkaj aliaj malgrandaj partioj havus ŝancon sukcesi. Sed la konsentoj inter ĉi tiuj maldekstraj partioj montriĝis tro tremanta bazo por formi registaron. Reĝo Filipo VI do havas ne alian eblecon ol novajn elektojn.

 

 

 

[i] PP = Partido Popular

[ii] PSOE = Partido Socialista Obrero Español

[iii] marde = 26 aprilo 2016

[iv] Compromís = maldekstra Valenciisma politika partio, kiu favoras la rekonon de la Kataluna lingvo

[v] hieraŭ = 26 aprilo 2016

[vi] venontlunde = 2 majo 2016

[vii] Hieraŭ = 26 aprilo 2016

[viii] IU = Izquierda Unida (pli tradicia maldekstra partio); vidu ankaŭ: https://eo.wikibooks.org/wiki/Panoramo_el_Hispanio

 

Ĉiuj artikoloj   |  




© novembro 2017 Toon Witkam | Powered by RosyGrass
Hosted by Bluehost.com