Nederlandlingvaj   ĵurnal-artikoloj

tradukitaj en Esperanton
fare de Toon Witkam


fonto:
la Nederlanda ĵurnalo NRC
https://www.nrc.nl/nieuws/2018/01/25/de-tesla-van-de-zweedse-politiek-2-a1589728
tradukis ĝin (el la Nederlanda en Esperanton) Toon Witkam

La ‘Tesla’ de la Sveda politiko

Novulo Wernstedt volas la demokration reformi. Li volas doni al la civitanoj veran decidpovon.

NRC 25 januaro 2018

 

Fare de nia korespondanto
Caroline de Gruyter
en Stokholmo

 

Iun tagon juna Svedo enŝaltis la televidon. Li ektroviĝis meze en politika parolprogramo en kiu la socialisma ĉefministro Stefan Löfven kaj ties antaŭulo, la konservativa Fredrik Reinfeldt, ambaŭ estis demandataj: "Kio estas via vizio por la venontaj dudek jaroj?" Reinfeldt respondis ke post dudek jaroj, verŝajne ĉiu devas labori ĝis pli alta aĝo. Löfven diris ke li volis aranĝi, ke la senlaboreco tiam estus pli malalta.

Hm! pensis la juna Svedo, Michael Wernstedt: kia manko de ambicio, ĉu tio ne povas pli bone?

Intertempe Wernstedt, ido el la fama familio Wallenberg (lia praonklo estis la Sveda diplomato kiu dum la Dua Mondmilito savis la vivon de miloj da Judoj en Hungario, kaj poste malaperis senspure), fondis novan politikan partion en Svedio: Initiativet-on. En septembro estos elektoj, por la parlamento kaj la urba konsilantaro.

Sur Facebook Initiativet havas, de post la prezentado en decembro, apenaŭ du mil partianojn. Ĉar ankoraŭ ne ekzistas programo, diras Wernstedt. Kaj tio estas konscia: la partio nur en decembro komenciĝis, per 'workshops' ĉie en la lando. La ideo estas, ke civitanoj iras al tiuj kunvenoj kaj kundiskutas; ankaŭ interrete. Ili, civitanoj, kaj ne la parti-gvidantaro, determinas per temo la programon por la nova partio.


Reago al dekstraj popolistoj

Por certigi, ke la aktivado ne iras en ĉiujn direktojn, la partio fiksis ses ‘valorojn’: kuraĝon, malfermecon, kompaton, optimismon, kunlaboradon kaj agopretecon. Wernstedt, kiu kun sia amiko kaj 48 aliuloj loĝas en malnova, renovigita hotelo en Stokholmo, konfesas ke ne estas simple atingi la elektosojlon de 4 procentoj. La lasta partio kiu sukcesis tion, estis la dekstra-popolista ‘Svedio-Demokratoj’. Ekde tiu partio en 2010 alvenis en la parlamenton, la diskurso konsiderinde flankenŝoviĝis dekstren. La partio nun estas la tria plej granda de Svedio. Wernstedt (35) pro tiuj dekstraj popolistoj eniris en la politikon. Li ne rigardas ilin kiel malamikon. Ili ŝajnas doni al li ĝuste energion. "La popolistoj piedmalfermis la pordon por ni. La tagon kiam mi decidis fondi Initiativet-on, estis la novembra tago en kiu Trump gajnis la Usonajn elektojn. "

Wernstedt opinias, ke la hodiaŭa politika klaso havas malmulte da ideoj. "Ili povas paroli sole pri ekonomio. 'Ĉio estas OK', ili diras, vidu la malneta nacia produkto. La popolistoj estas la solaj, kiuj vere kontraŭas tion. Ili krias: 'Ĉio estas ne OK!' Ili pravas, sed havas ne solvon, volas returni la horloĝon. Reen al fermitaj limoj, konduti kvazaŭ ne ekzistas klimatŝanĝiĝo, meti ekster la pordon homojn kun aliaj religioj, kaj tiel plu. Mi nenion vidas en tio."


“Mi volus, ke ni fariĝos la Tesla[i] de la Sveda politiko.”

 

En tuta Eŭropo civitanoj uzas popolistojn kiel rompilo por eksterigi la nunan politikan klason. Por popolismaj solvoj, multoj (ankoraŭ) malantaŭeniĝas. Laŭ Wernstedt, nek multaj Svedoj volas ke popolistoj gajnos potencon. "Homoj volas rigardi antaŭen, ne malantaŭen. Por solvoj, iu alia devas transpreni ĝin de la popolistoj. Do mi en la politikon eniris."

La juristo Wernstedt ĝis lastatempe kondukis la Wallenberg-fonduson, kiu trejnas junajn homojn por gvidantaj pozicioj. Li naskiĝis kun ora kulero en la buŝo. Sed: "Mi ne estas elitista. Mi ĝuste volas doni voĉon al homoj." Li estis en Usono staĝanto en la Kongreso, kaj poste laboris iom da tempo en la Brita Parlamento. Pli da politika sperto li ne havas. Tamen Initiativet estas ne naiva eksperimento. La inspirfonto estis Alternativet[ii], nova partio en Danio, kiu estis fondita en 2014 kaj alvenis en la parlamenton. Ankaŭ Alternativet funkcias bottom-up: ne la gvidantaro preskribas vidpunktojn, sed la membroj. La ideo de workshops venas de Alternativet. La Danoj nun helpas Wernstedt-on organizi tiujn en Svedio.

Inspirita fare de Macron

Initiativet estas inspirita ankaŭ de Emmanuel Macron, kiu la Francan politikan establitan ordon kegle renversis, kaj fariĝis prezidento. Lia partio, En Marche, envolvis ankaŭ civitanojn ĉe la verkado de la partioprogamo: eĉ en malgrandaj vilaĝoj, homoj kunvenis por pritrakti gravajn temojn kiel ekzemple enmigradon, impostadon, sekurecon aŭ klimaton. Ankaŭ en Aŭstrio  – same kiel Danio, Francio kaj Svedio lando kun forta dekstra-popolista partio –  estis en 2013 fondata tia partio: la Neos. Tiu estas nun la kvara partio de la lando, kun deputitoj en la nacia kaj la Eŭropa Parlamento. Kion komune havas ĉiuj tiuj partioj? "Ni estas nek maldekstraj nek dekstraj, sed por-Eŭropanaj, kaj volas pli bone ol la klasikaj partioj aŭskulti kion inter la loĝantaro gravas. Kaj ni provas adapti la demokration al la nuna tempo. Tio instigas homojn pli ol la timigado de la popolistoj." Se li fortiras voĉojn ĉe la Verduloj, li estas "10 procentoj" kontenta", se li faras tion ĉe la popolistoj, "100 procentoj".

Wernstedt momenton konsideris fariĝi membro de ekzistanta partio, kaj reformi tiun. Sed li ne havis ideon, kiu partio devus esti tio. "Vera reformo ofte venas de ekstere, ne de ene. Kiu prenis la aŭtomondon sur la ŝovelilo? Tesla, kio ne venis el la aŭtomondo. Sen Tesla la kusenoj estus neniam skuataj. Mi volus, ke ni fariĝos la Tesla de la Sveda politiko."

Memmortigoj

La plej gravaj tri ‘grandaj temoj’ estas: la reformo de demokratio; la planedo kaj la medio; la estonto de la prospera socio kaj bonstato longedaŭra. Tiu lasta estas grava laŭ Initiativet: la plej granda kaŭzo de morto por Svedaj gejunuloj ĝis 35-a jaraĝo estas memmortigo. Aliaj temoj estas enmigrado, edukado kaj la estonto de laboro. Enmigrado estas, same kiel en aliaj Eŭropaj landoj, ekde 2015 tre sentema en Svedio. La debato estas tiel polarigita ke tiuj kiuj volas limigi enmigradon, estas nomataj ‘faŝistoj’. Kaj tiuj, kiuj defendas la rifuĝint-traktaton, estas formetataj kiel ‘maldekstraj islamo-amikoj’. "Ni bezonas konstruktivan debaton, ne pri identeco sed kun la faktoj en la mano, ĉe kio ĉiuj problemoj estos diskutataj tiel ke ni foje povu paroli pri solvoj", diras Wernstedt.

Precize tiel la Aŭstraj Neos-membroj fine de 2012 verkis sian unuan partioprogramon, en kafejoj kaj loĝoĉambroj ĉie en la lando. Aliuloj partoprenis interrete. Kaj kiel dekstraj kaj ekstrem-dekstraj popolistoj en Eŭropo interŝanĝas spertojn, tiel faras tiuj novaj demokratiaj partioj ankaŭ. Ili ĵus okazigis diskutadon en Londono. La Neos konfidence informis la novan Polan partion Nowoczesna (‘Moderna’), kiu estis fondita en 2015, donante al ĝi indikojn, atentigojn. Ankaŭ estas kontaktoj kun la Svisa Operacio Libero, ne vera partio sed (intertempe) movado kiu ekde 2016 jam tri referendumojn gajnis de dekstraj popolistoj.

Estas rimarkinda ke dekstraj kaj maldekstraj popolistoj altiras multe pli da atento en la gazetaro ol la novaj ne-ekstremaj partioj. Initiativet nur estis menciata en Svedaj ĵurnaloj kiam la Usona gazeto The New Yorker estis skribinta grandan pecon pri ĝi. Svedoj rakontas ke tio ja diferencis ĉe la fondado de ‘Svedio-Demokratoj’: frontpaĝaj novaĵoj, malfermo de televidaj ĵurnaloj, ĉie. Kaj poste tio ne plu haltis. Sed Wernstedt ne lasas senkuraĝigi sin. Eĉ Macron, li diras, estis en la komenco apenaŭ prenita serioze. "Kaj kion do diris Gandhi? Unue ili ignoras vin, tiam ili priridas vin, poste ili batalas kontraŭ vi, kaj fine vi gajnas."

 

 

 

[i] Tesla:   vidu https://en.wikipedia.org/wiki/Tesla_Roadster_(2020)#Overview

[ii] Alternativet:   vidu ankaŭ  https://en.wikipedia.org/wiki/The_Alternative_(Denmark)

 

 

 

 

Ĉiuj artikoloj   |  




© februaro 2018 Toon Witkam | Powered by RosyGrass
Hosted by Bluehost.com