Nederlandlingvaj   ĵurnal-artikoloj

tradukitaj en Esperanton
fare de Toon Witkam


fonto:
la Nederlando ĵurnalo NRC
https://www.nrc.nl/nieuws/2017/07/28/de-tech-revolutie-groeit-helemaal-scheef-12284154-a1568230
tradukis ĝin (el la Nederlanda en Esperanton) Toon Witkam

La teĥno-revolucio kreskas malegalece

Kreskociferoj ĝis 45 procentoj. Merkato-akcioj de 95 procentoj. Amazon, Apple, Facebook, Google kaj Microsoft jam estas nomataj la ‘Frightful Five’, tiom rapide ili kreskas, kaj tiel nemalhaveblaj ili estas en nia ĉiutaga vivo.

NRC 29 julio 2017

 

 

Fare de nia redaktoro
Wouter van Noort



    Vendosumo kiu kreskis 45 procentojn, tio vi atendas ĉe junega noventrepreno, kaj certe ne ĉe solida entrepreno de miliardulo. Kaj tamen prezentis Facebook (fondita en 2004) ĉi-semajne tiun ciferon. He ho, kaj la profito plialtiĝis 71 procentojn.

    Alphabet, la patrina entrepreno de Google, ĉi-semajne montris kvaronjaran vendosumon kiu estis kvinonon pli alta ol pasintjare.

    Amazon kreskis 25 procentojn kaj trarompis la limon de 500 miliardoj dolaroj kiel borskurzo. Vertiĝodonaj rezultoj por entreprenoj kiuj jam estis ne malgrandaj, en monda ekonomio kiu kreskas je ĉirkaŭ 3,5 procentoj.

    Apple, Alphabet, Microsoft, Amazon kaj Facebook ĉi-semajne, laŭ borsa valoro mezuritaj, fariĝis la plej grandaj entreprenoj de la mondo. Por referenco: dek jarojn antaŭe, tio estis ankoraŭ plejparte grandaj bankoj kaj petrol-entreprenoj. Datumoj estas en la borso vere la nova petrolo.

    La teĥnologiaj gigantoj estas en la Usona gazetaro ja menciataj kiel The Frightful Five[i]. Teruraj, jes, pro ilia amplekso kaj nemalhavebleco  –  ĉar kiu povas ankoraŭ esti semajnlonge tute sen Google-produktoj kiel la serĉilo, Android aŭ Google Maps? Semajno sen Facebook ŝajnas eble pli facile subtenebla, sed tio estiĝas jam pli defia se Facebook-filioj Instagram kaj WhatsApp tiam ankaŭ ne estas permesataj. Ĉiuj kvin la entreprenoj iĝis en la praktiko publike utilplenaj.

    Esprimataj en merkato-akcioj, ilia dominado estas senprecedenca. Google faras en Nederlando proksimume 95 procentojn de la serĉoj. Facebook kaj Google dum la antaŭa kvaronjaro komune respondecis pri 99 procentoj de la spezo-kresko ĉe retaj reklamanoncoj. Apple faris pasintjare 104 procentoj de ĉiuj profitoj en la smartphone merkato  –  multaj konkurantoj kaŭzas malprofiton pro kio Apple povis elveni super la 100 procentoj.

 

Dominado de la teĥno-gigantoj

    Se unu el la gigantoj eniras en novan merkaton, tremas la ekzistantaj firmaoj en tiuj industrisektoroj. Kiam Amazon antaŭ nelonge anoncis transpreni la superbazar-ĉenon Whole Foods, la akcioj de Ahold[ii] tuj malaltiĝis 7 procentojn.

    La teĥnologiaj gigantoj estas vastigantaj sian potencon al pli kaj pli da terenoj. Apple kaj Google faras seriozajn paŝojn en la prizorgado. Facebook konstruas en Silicon Valley kompletan propran loĝkvartalo ĉar ĝi pensas ke ĝi povas fari tion pli bone ol publikaj instancoj. Microsoft estas investanta en edukado-servoj.

    La politika influo de la Grandaj Kvin kunkreskas kun ĉiu paŝo kiun ili metas, same kiel ilia influgrup-elspezoj kaj klopodoj sponsori sciencan esploron. Tiel evidentiĝis antaŭe ĉi-monate ke Google financis sciencistojn por fari esploron pri kiel la entrepreno povas eviti reguligon. Ne ĉiuj esploristoj raportis tiun sponsoradon en siaj publikaĵoj.

    La dominado de la Kvin komencas sufiĉe platiĝi. Google ricevis en junio Eŭropan rekordan monpunon de 2,4 miliardoj da eŭroj kaŭze de la favorado de siaj propraj servoj pere de la serĉilo. Facebook estas implikita en grandaj privateco- kaj konkurado-aferoj. Apple estis en 2016 punata per post-imposton de 13 miliardoj pro impost-evito. Microsoft jam dum jaroj kverelas kun Eŭropaj konkurenc-instancoj. Prezidento Trump sur Twitter regule furiozas kontraŭ la potenco de Amazon kaj fondinto Jeff Bezos, kiu ankaŭ posedas The Washington Post.

    Tiu kreskanta maloportunaĵo kun la grandaj kvin, de kie ĝi venas?

 


Promeso pri interreto  –  nun rompita

    Malfermeco, demokratiigo de informoj kaj pli granda libereco por individuoj: tio estis la promesoj el la komencaj jaroj de la interreto. Sed la fido al tiuj belaj promesoj renversiĝis en zorgojn pri koncentriĝo de potenco, kiu ĝuste limigas la individuan elektliberecon. La decidiga infrastrukturo venis en la manojn de manpleno da entreprenoj.


    La inventinto de la www, la Brito Tim Berners Lee, publicis pli frue ĉi-jare malfermitan leteron en kiu li esprimis grandajn zorgojn pri la aŭtoritato kiun grandaj entreprenoj havas rilate nian ricevadon de informoj. Li do ankaŭ agadas por pli da decidpovo de civitanoj pri siaj datumoj, kaj por novaj open source teĥnologioj kiuj povas rompi la potencon de la gigantoj. Dume ankoraŭ sen multa efiko.

 

Malegaleco kreskas

    Kaj ĉiuj tiuj laborpostenoj kaj kresko, kiujn tiuj renovigaj entreprenoj kunportas, ĉu tio ne gravas? Tio montriĝas iom seniluziiga. Antaŭe ĉi-jare aperis ampleksa esploro de MIT[iii]-profesoro Davido Autor pri la influo sur la ekonomio, de la tiel nomataj ‘superstar firms’, inter kiuj li ankaŭ konsideras la grandajn teĥno-entreprenojn. Kio evidentiĝas? Ke ĉi tiuj entreprenoj tra la tuta ekonomio specife zorgas por malaltiĝo de la salajroj kaj la nombro da postenoj. Ĉi tiuj entreprenoj laboras pli efike, pli diĝite, kaj bezonas simple malpli da homoj.

    Enketo ĉe la entreprenoj montras ke tiuj ankaŭ en Nederlando vere ne estas grandaj dungantoj. Amazon havas ĉi-tie 100 kunlaborantojn, Google 400, Apple 600. Facebook kaj Microsoft ne volas diri kiom ili havas en Nederlando. Tamen, Amazon anoncis ĉi-semajne ke ĝi mondvaste dungos dekmilojn da novaj homoj, kaj kompreneble efektivigas la teĥno-entreprenoj multan nerektan laboreblecon, ekzemple por app-farantoj, telefon-riparistoj kaj teĥno-ĵurnalistoj. Sed laŭ la MIT-esploro, la aldonaj postenoj verŝajne ne kompensas la perdon de laborpostenoj, kaŭzitan de aŭtomatigo kaj skal-pligrandigo aliloke en la ekonomio.

    Kio ankaŭ kontribuas al kreskanta malegaleco: la teĥno-gigantoj faris de ĝi sporton por eviti plejeble multe da impostoj. Ekzemple Apple en 2014 pagis laŭ la Eŭropa Komisiono imposton de nur 0,005 procentoj en la EU. Jen po 50 eŭroj por miliono da eŭroj profito.

 

Konkurenco englutata

    La grandaj kvin uzas siajn grandegajn profitojn kaj informadiko-antaŭecon interalie por potencialajn konkurantojn jam en frua fazo akapari. Facebook aĉetis WhatsApp kaj Instagram por miliardoj, sen malhelpoj de konkurado-aŭtoritatoj. Google estas interalie akciulo de Uber, konkuranto sur la kampo de memveturaj aŭtoj. Microsoft kun multe da mono aĉetas la rajton partopreni en renoviga kvantum-teĥnologio, kiel pasintjare ĉe QuTech en Delft (Nederlando)[iv].

    Tio kondukas laŭ multaj kritikistoj al monopolismaj aŭ oligopolismaj merkato-akcioj – kvankam tiu konstato ja dependas de kiel oni difinas la merkatojn. Laŭ Google, oni devas ekzemple vidi la serĉo-merkaton multe pli larĝa ol nur serĉiloj, ĉar ankaŭ serĉo-funkcioj sur sociaj medioj kaj ret-vendejoj apartenas al tiu. La entreprenoj ofte sin defendas, indikante ke ili en multaj merkatoj ĝuste konkurencas unu kun la alia.

    La kritikistoj ne estas konvinkitaj pro tio. Ĉar ĉu tiu konkurenco disvolviĝas ja honeste, estas preskaŭ ne konstatebla. Pri tio avertas inter aliaj profesoro pri konkurado-rajto Ariel Ezrachi de Oxford University, kiu vidas grandan danĝeron en algoritmoj de tiuj entreprenoj, kiuj prezojn de ekzemple siaj cloud-servoj aŭtomate adaptas al tiuj de la konkurenco. Neniu kiu povas tion kontroli, ĉar la algoritmoj estas entreprenaj sekretoj. Li pledas por malfermi tiujn algoritmojn por kontrolistoj.



Potenco pri artefarita inteligenteco

    La kvin teĥno-gigantoj sin dediĉas firme al la sekva granda teĥnologia ondo venonta ĉe ni: artefarita inteligenteco. Nun tiu teĥnologio estas antaŭ ĉio videbla en personaj asistantoj kiel Siri[v] de Apple aŭ en tradukiloj kiel Google Translate. La promesoj estas grandegaj, kaj ekzistas multaj ekspertizistoj kiuj prognozas en antaŭvidebla tempo komputilojn kiuj povas fari multajn aferojn pli bone ol homoj.

    Artefarita inteligenteco funkcias malkovrante ŝablonojn aŭ modelojn surbaze de grandaj kvantoj da datumoj. Ju pli da datumoj, des pli bone artefarita inteligenteco funkcias. Kaj la teĥno-gigantoj monopoligas ja ĝuste multon de tiuj datumoj.

    Eŭropo ludas en ĉi tiu afero preskaŭ neniun rolon. Ĉinaj entreprenoj kaj la Ĉina ŝtato dum la lastaj jaroj provas ja, kun iom da sukceso, prezenti kontraŭpezon pere de propra disvolviĝo de artefarita inteligenteco kaj datumkolektado. Multaj servoj de Google kaj Facebook estas en tiu lando eĉ prohibitaj.  

    Sed la disvolviĝo de ĉi tiu decidiga nova teĥnologio estas en la cetera mondo plejparte en la manoj de la kvin Usonaj gigantoj. Kiuj kun tio ne nur plifortigos sian influon rilate la nunecon, sed ĉefe rilate la estontecon.

 

 

 

Wouter van Noort (1985) estas ĵurnalisto kaj verkisto pri nova teĥnologio kaj ĝia efiko al la socio kaj ekonomio. Krom redaktoro ĉe NRC, li ofte estas preleganto en universitatoj aŭ kongresoj.

 

 

 

[i] The Frightful Five = La Teruraj Kvin.

[ii] Ahold    vidu: https://www.aholddelhaize.com/en/home/

[iii] MIT = Massachusetts Institute for Technology, en Cambridge, Massachusetts, Usono

[iv] QuTech en Delft (Nederlando)   vidu: https://qutech.nl/  

[v] Siri   vidu: https://www.apple.com/ios/siri/

 

 

 

 

Ĉiuj artikoloj   |  




© septembro 2017 Toon Witkam | Powered by RosyGrass
Hosted by Bluehost.com