Nederlandlingvaj   ĵurnal-artikoloj

tradukitaj en Esperanton
fare de Toon Witkam


fonto:
la Nederlanda ĵurnalo NRC
https://www.nrc.nl/nieuws/2017/01/17/nepnieuws-vernietigt-de-maatschappij-6251175-a1541644
tradukis ĝin (el la Nederlanda en Esperanton) Toon Witkam

'Trompaĵ-novaĵo detruas la socion'

Dunja Mijatovic, respondeca pri Libereco de Amaskomunikiloj ĉe la OSCE, faras urĝan apelacion al registaroj: ĉesu korupti, investu en altkvalita ĵurnalismo.

NRC 17 januaro 2017

 

Intervjuo fare de  Caroline De Gruyter ,
nia korespondanto en Vieno

 

En 2014, la Rusa ŝtata televido intervjuis Dunja Mijatovic-on pri la rolo de la amaskomunikiloj en la konflikto inter Rusio kaj Ukrainio. Mijatovic, ekde 2010 Reprezentanto pri Libereco de Amaskomunikiloj ĉe la OSCE[i] en Vieno, bone rememoras la intervjuon. Ĝi okazis en hotelo en Kievo, en la Rusa lingvo. "Estis amika konversacio. Mi parolis libere", diras la Bosnia Mijatovic en ŝia oficejo en la Aŭstra ĉefurbo. "Interalie ili diris ke por Rusaj ĵurnalistoj neeblis labori en Ukrainio. Post kio mi demandis: kiel vi povas tiuokaze intervjui min ĉi tie?"

Ŝia kunlaboranto faris registradon de la intervjuo. Kiam ŝi poste vidis la elsendon, evidentiĝis ke la Rusoj estis forigintaj ŝian voĉon kaj anstataŭigintaj ĝin per voice-over, kiu diris aferojn kiujn Mijatovic neniam estis dirinta. Politikajn aferojn. "Kvazaŭ mi konsentis kun la oficiala Rusa vidpunkto." Ŝi skribe metis plendon. Je tio neniam venis respondo. Poste la sama diplomatia kanalo denove petis intervjuon, kvazaŭ neniam estis okazinta io.


'Abolu cenzuron'

Mijatovic, kiu post la milito en antaŭa Jugoslavio en la 90-aj jaroj fondis la unuan Bosnian konsilion por la amaskomunikiloj, kaj poste estis prezidanto de la European Platform of European Media Regulators, antaŭ kelkaj jaroj okupis sin ĉefe pri eksplikado al registaroj ke ili devus cenzuron aboli kaj malliberajn ĵurnalistojn liberigi. Nuntempe, daŭre necesas pli da tempo por kontraŭbatali trompaĵ-novaĵon kaj propagandon sur interreto.

"Tio memorigas min pri kio okazis en Jugoslavio antaŭ la milito. Pri la propaganda maŝino de prezidento Milosevic, kiu disvastigis mensogojn kaj incitis homojn unu kontraŭ la alia. Mi loĝis en Sarajevo. Tie cirkulis frenezaj mesaĝoj, kiel: 'Infanojn oni uzas kiel nutraĵon por la leonoj en la zoo.' Homoj vere kredis tion. Post la milito, mi pensis ke io kiel ĉi tio neniam okazus denove. Sed kion Rusio faras en Ukrainio, estas la sama. Ukrainio partoprenas, iom malpli, en tio. Estas parto de milito-doktrino, kiu disvastiĝas ege rapide tra la mondo. Rigardu la Usonajn elektojn."


Kion vi povas fari pri tio?

"Malmulte, bedaŭrinde: tute ne temas pri la libereco de la amaskomunikiloj. Vi ne povas diri: la unu rajtas dissendi aŭ publikigi retan ĵurnalon, kaj la alia ne. Temas ĉi tie pri la enhavo. En tion enmiksiĝi mi nek rajtas nek volas."


Ĉu vi povas mencii ekzemplon?

"Rusia Today elsendas en diversaj landoj. Konataj estas ĉiuspecaj kazoj de intervjuoj kiujn ili transprenis kun voice-over, kiel okazis ĉe mi. "


Ĉu tiam oni povas diri: malpermesu al Rusia Today dissendadi?

"Ne. Tio estas cenzuro. Plurismo estas decidiga en sana demokratio. Kion mi ja povas fari, estas alparoli registarojn pri ilia respondeco: certigu ke ekzistas sendependa konsilio por la amaskomunikiloj, ke aliaj amaskomunikiloj povas sciigi pri tio, ke tribunaloj estas sendependaj. Registaroj ofte tuj intervenas por enkonduki novajn regulojn kaj leĝojn, sed tio estas ofte kontraŭproduktiva. Mi ĝuste rekomendas: stimulu altkvalitajn amaskomunikilojn por daŭre fari sian laboron bone. En tempo kiam komercigado de la novaĵo malfortigas tradiciajn amaskomunikilojn, tiel ke tiuj havas malpli da mono por dungi spertajn redaktorojn, tio estas grava."

 

Ĉu registaroj povas apogi ja certajn amaskomunikilojn, sed ne aliajn?

"Ne. Tamen, ili povas establi fondusojn por esplorĵurnalismo. Kun subvencio por ĉiu kiu havas bonan proponon. Ankaŭ la Eŭropa Unio povas kontribui al tiaj fondusoj."


Antaŭe, la tasko de ĵurnalistoj estis: disigi la sencon disde la sensencaĵo, pere de check kaj double check.

"Certe. Ankaŭ dum la Malvarma Milito ekzistis trompaĵ-novaĵo. Sed tiam tio okazis malrapide. Interreto kaj social media tiam ankoraŭ ne ekzistis. Paperaj ĵurnaloj havis nur unu fraptitolon tage. Ĵurnalistoj havis pli da tempo enpenetri fontojn kiujn ili povis konsulti, se aferoj devis esti kontrolataj. Ĵurnaloj tiam havis multe pli da dungitoj. Vi pravas, granda parto de la respondeco troviĝas ĉe la ĵurnalistoj mem. Ili deĵoras ankaŭ vespere, la gazeto estas jam preskaŭ presata kaj ili devas decidi ĉu meti ion en ĝi aŭ ne: kiel oni tiam faras tion?"

"Je tiaj momentoj kernaj decidoj okazas. Ĉu ĵurnalo metas tie novicon, aŭ veteranan ĵurnaliston? Tiu lasta estas tre pli multekosta. Tio estas la dua diferenco kun la Malvarma Milito: mono nun estas ege grava. Altkvalitaj amaskomunikiloj havas ne multe da mono. Oligarkoj kaj magnatoj kiel Rupert Murdoch havas amaskomunikilojn ĝuste por enspezi monon. Check kaj double check kaj la pacienca detala esplorado estas tiam duarangaj. Kvankam tio estas vere la plej grava en la lukto kontraŭ trompaĵ-novaĵo."

 

La OSCE havas 57 membroŝtatojn. Kion vi ekspektas ke ili faros kontraŭ tio?

"Ke ili plenumas siajn proprajn solenajn deklarojn pri gazetara libereco kaj laŭenhava ne-interveno de la registaro. En 1975 ili promesis, en la fina deklaro de la Helsinki-akordoj, ke en iliaj reciprokaj rilatoj ili kreus ‘klimaton de konfido kaj respekto inter popoloj, en akordo kun ilia devo ne fari propagandon por militoj de agreso’."

"Tio ĉiam iras pli ofte malbone. Multa propagando estas registara propagando. Mi alvokas ilin, ankaŭ Tvitere: ĉesu korupti la ĵurnalismon! Kaj efektivigu ke ankaŭ aliuloj ne povas gajni monon vekante malamon aŭ pere de sangoverŝado! La manipulado de la novaĵo komencis en Kartvelio, dum la milito en 2008. Nun ekpartoprenas amaskomunikiloj en la Balkanoj. En Serbio, ekzemple, nur malmultaj sendependaj amaskomunikiloj restas. Kelkaj ricevas la raportaĵojn rekte el Moskvo diktitajn. La registaro en Beogrado devas fari ĉion por tiun procezon haltigi."



Ĉu aŭskultas la registaro?

"Tiu devas pri klare preni pozicion. Tiam civitanoj konsciiĝas ke ĉiaspeca danĝera sensencaĵo cirkuladas. En Sankt-Peterburgo kaj Makedonio oni malkovris laborejojn kie hatemail estas fabrikata, aŭ trompaĵ-novaĵo estas muntata, por la Usona aŭ Eŭropa ‘merkato’. Kial junuloj faras tiaĵon? Ne el konvinko. Ili faras tion ĉar ili bezonas monon. Se registaroj malkaŝe kritikas tiujn ĉi trolojn[ii], oni ekhavos alian socian klimaton. Unu en kiu ĵurnalistoj malpli bezonas timi pro minaca timigo."

"Ĵurnalistoj estas ĉiam pli ofte minacataj, foje sekse. Kelkiuj, ĉefe virinoj, tial ĉesas labori. Mi havas Turkajn trolojn, Rusajn trolojn, kaj tiel plu. Tiuj repondas al miaj tweets kun tekstoj kiel: ‘May you drown in your own blood’. Registaroj devas sin deklari kontraŭ tio. Alie, ili kreas klimaton en kiu ĵurnalistoj estas proskribuloj kaj malamo estas stimulata. En [iama] Jugoslavio, la milito en la amaskomunikiloj komencis jarojn antaŭ ol la fizika batalado komenciĝis. Kredu min: trompaĵ-novaĵo detruas la socion."

 

 

 

Dunja Mijatovic, ekde sia finstud-diplomiĝo en 1987 en Sarajevo, sin okupis ŝian tutan vivon pri amaskomunikil-libereco en tempoj de krizo. Ŝia diplomiĝ-tezo nomiĝis The Internet and Freedom of Expression. Ŝi estis la unua postmilitaj amaskomunikil-reguligisto en Bosnio-Hercegovino, kaj poste prezidis distkutforumon de amaskomunikil-fakuloj ĉe la Konsilio de Eŭropo. Ŝi konsilis registarojn pri amaskomunikil-leĝaro kaj instruis en diversaj universitatoj. Ŝia mandato ĉe la OSCE, kiu estis renovigata en 2013 kaj 2016, finos en la venonta printempo.

 

 

[i] OSCE (Organization for Security and Cooperation in Europe) =
Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo

[ii] troloj (anglalingve trolls) = homoj kiuj, en interreto, produktas propagandon surbaze de malveraĵoj;
vidu pri tio ankaŭ: artikolon 33 de www.artikoltraduk.nl :
" Putin havas sian propran amaskomunikil-armeon ", de Tom Vennink (NRC 23-2-2015)

 

 

Ĉiuj artikoloj   |  




© novembro 2017 Toon Witkam | Powered by RosyGrass
Hosted by Bluehost.com